موزه هاي همدان
1- موزه هگمتانه: موزه اي است واقع در تپه هگمتانه، ساختمان بازسازي شده آن پيش از اين دبستان پرورش ناميده ميشد كه در دهه چهل و اوايل دهه پنجاه داير بود. سازمان ميراث فرهنگي در اين موزه مجموعه اي از صدوچند سنگ قبر قديمي دوران اسلامي، تابوت هاي سفالي و سنگي كشف شده از تپه باستاني هگمتانه، دروازه سنگ شير و تپه حاج عنايت و زير ستون هايي كه از اطراف همدان و دهكده شورين به دست آمده، همچنين ظروف سفالين مكشوفه و تمامي يافته هاي تپه هگمتانه در حفاري هاي بعد از انقلاب اسلامي را به معرض نمايش گذارده است.
2- موزه آرامگاه بوعلي: اين موزه در تالارهاي بناي آرامگاه بوعلي سينا قرار دارد و در دو قسمت آمادة بازديد علاقه مندان است:
الف- كتابخانه آرامگاه كه مجموعه اي از كتب خطي وچاپي نفيس را در بر دارد. بخشي از كتاب ها از تأليفات بوعلي سيناست اين كتابخانه بيش از 5 هزار جلد كتاب دارد.
ب- موزه هداياي مربوط به آرامگاه كه در تالار روبه روي كتابخانه قرار دارد اغلب آنها به مناسبت افتتاح بناي آرامگاه از سال 1330 هجري شمسي به بعد از شهرهاي ايران وكشورهاي مختلف به رسم يادبود به آرامگاه اهدا گرديده است.
3- موزه تاريخي طبيعي: تنها موزه تاريخ طبيعي استان از مؤسسات مرتبط و وابسته به دانشكده كشاورزي دانشگاه بوعلي سينا است. اين موزه در زميني با زيربناي 1800 مترمربع ساخته شده و مشتمل بر سه سالن است. در سالن شماره يك اين موزه پرندگان و پستانداران، در سالن شماره دو آبزيان و خزندگان و در سالن شماره سه فسيل ها و كاني ها نگهداري ميشود. كه مجموعاً بيش از هفت هزار نمونه اين موزه به معرض ديد عموم گذاشته شده است. اين موزه از نظر كمّي و كيفي، به خصوص در زمينه گونه هاي ناياب آبزيان خليج فارس و تعدادي از كاني هاي كمياب در كشور بي نظير است.
اين مجموعه كه از سال 1351 به عنوان يك فعاليّت جنبي در مدرسه عالي كشاورزي همدان كار خود را شروع كرد، همچنان با فعاليّت چشمگيري كار خود را ادامه ميدهد و امروزه براي عموم، به خصوص دانشجويان و دانش آموزان به عنوان يك مركز علمي-آموزشي مورد توجّه است.
درياچه سداكباتان
سداكباتان در 9 كيلومتري شرق همدان قرار گرفته است. اين سn در سال 1342 به منظور تامين آب آشاميدني افتتاح شد. فضاي پيرامون سد و تأسيسات تفريحي از جمله قايق سواري و چشم انداز زيباي درياچه، اين مكان را يك مركز تفريحي معرفي نموده است.
تله سي يژ عباس آباد
از ضلع جنوبي بلوار ارم تا بلندترين نقطه تپه تفريحي عباس آباد به طول 1200 متر كشيده شده و مورد استفاده مسافران و بازديدكنندگان قرار ميگيرد.
مجتمع تفريحي-سياحتي تپه عباس آباد
اين مجتمع كه بالاي تپه عباس آباد واقع است، از زيباترين مراكز تفريحي شهر همدان است. اين تپه مشرف به تمام نقاط شهر همدان ميباشد و در آن استخر بسيار زيبايي احداث گرديده كه در وسط آن يك مركز پذيرايي (رستوران) قرار دارد. قايق سواري و تماشاي چشم اندازهاي بسيار زيبا از جمله تفريحات مسافران و گردشگران اين تپه است.
شهربازي و بوستان مردم
اين بوستان، باشهربازي متنوع خود و با وسعت زياد مقابل دانشگاه بوعلي سينا واقع شده است. كه يكي از بزرگ ترين پارك هاي تفريحي است كه مجتمع فرهنگي – سينمايي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در آن قرار دارد.
ميدان ميشان
دشت سرسبز وسيعي است كه از مسير «گنجنامه» ميگذرد و دامنه هايش به درّة «حيدره» ختم ميشود و اولين ايستگاه كوهنورداني است كه از اين طريق قصد صعود به قلّه الوند را دارند.
پيست اسكي
اين پيست در 10 كيلومتري همدان قرار گرفته است و از طريق راه گنجنامه (البته جادة قديم تويسركان) قابل دسترسي است و با طول 600 متر و شيب 25% داراي امكانات پناهگاه، مهمانسرا، مدرسة اسكي، رستوران، برق اضطراري و سه دستگاه بالابر است و در فصل زمستان مورد استفاده قرار ميگيرد.
باشگاه پرواز عقاب
اين باشگاه هوانوردي كه به مدرن ترين تجهيزات پروازي مجهز ميباشد، با كسب اطلاعات هواشناسي به علاقمندان رشته ي هوانوردي در زمينه هاي زير خدمات تفريحي و آموزشي ارايه ميدهد:
خلباني پاراگلايه، تك نفره و تندوم
خلباني هواپيما و هليكوپتر مدل كنترل از راه دور
خلباني پاراموتور تك نفره و تندوم
خلباني هواپيماي تك موتوره فوق سبك
ساخت و پرواز هليكوپتر و هواپيماهاي مدل راديو كنترلي دو نفره
آموزش پاراسل و غواصي
شيرسنگي
يكي از يادمان هاي تاريخ باستان در شهر همدان، مجسمه «شيرسنگي» است محل فعلي مجسمه بر تپه باستاني ديگري قرار گرفته كه تابوت متعلّق به دوره اشكاني كه در موزه هگمتانه نگهداري ميشود، از آن محل به دست آمده است. اين مجسمه به همراه قرينه اش بر دروازه شهر همدان قرار داشته است. اعراب به هنگام فتح همدان، آن را «بابُ الْاَسَد» ناميده اند. اين اثر مربوط به دوره اشكانيان، در تاريخ 15/10/1310 به شماره 93 در فهرست آثار ملي و تاريخي ايران به ثبت رسيده است.
معرفي سايت هاي پرواز
1- سايت پروازي آموزشي، واقع در كوه هاي «خورزنه» جنب سداكباتان به ارتفاع 120 متر
2- سايت پروازي حرفه اي و تفريحي، واقع در ارتفاعات روستاي «شهرستانه»، بالاي پيست اسكي تاريك درّه به ارتفاع 800 متر (روزهاي فعاليّت: جمعه ها، ساعت 6 الي 11 صبح نشاني باشگاه پرواز عقاب الوند: همدان-خيابان جهاد روبروي هلال احمر پلاك 69
تلفن 8230378 – 8221100 با مديريت دكتر محمّد جواد ايزدي (دكتراي هوافضا)
گنبد علويان
گنبد علويان كه در چهارباغ علويان، نزديك ميدان امام زاده عبدالله، قرار دارد، يكي از بناهاي دوره سلجوقي در قرن ششم هجري است. اين بنا توسط خاندان علويان احداث شده كه با وجود سردابي در زير آن به مقبرة آن خاندان تبديل گرديده است.
اين اثر يكي از شاهكارهاي معماري و گچ بري بعد از اسلام در همدان است، طي شماره 94 مورخه 15/10/1310 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
برج قربان
يكي از آثار تاريخي قرون هفتم و هشتم هجري است كه در محله زندي ها، بين چهار باغ شهيد مدني و خيابان طالقاني، جنب دبيرستان واقع است. اين بنا مدفن شيخ الاسلام حسن بن عطار حافظ ابوالعلاي همداني و جمعي از امراي سلجوقي است.
اِسْتِرْوَمُرْدِخاي
مقبره اي است از سنگ و آجر به سبك بناهاي اسلامي كه ظاهراً در قرن هفتم هجري بر ويرانه هاي بناي اوليه ساخته شده است.
اين بنا داراي مدخل، ايوان، دهليز و مقبره است و با توجّه به اهميتي كه براي يهوديان دارد، و تا به امروز هم يكي از زيارتگاه هاي معتبر آنان به حساب ميآيد در مورد اين بقعه نظرات متفاوتي داده شده است و روايت تورات از اِسْتِرْوَمُرْدِخاي به اين بنا اعتبار بيشتري داده است.
بناي آرامگاه ابوعلي سينا
طرح و نقشه بناي فعلي با معماري «مهندس هوشنگ سيحون» به سبك معماري قرن پنجم هجري و به تقليد از بناي گنبد قابوس بن وشمگير تهيه شده است. بناي آرامگاه تلفيقي از دو سبك معماري ايران باستان و ايران بعد از اسلام است. بناي جديد در سال 1333 هجري شمسي به پايان رسيده است. محل فعلي آرامگاه بوعلي منزل مسكوني «ابوسعيد دخدوك» دوست صميمي بوعلي سينا بوده است كه قبر او نيز در جوار قبر بوعلي ميباشد. آن بنا داراي دو تالار است كه تالار اولي موزه و تالار دومي كتابخانه اي با بيش از 5000 جلد كتاب خطي و چاپي نفيس است تنديس بوعلي نيز در ضلع شرقي ميدان آرامگاه بوعلي قرار گرفته است.
بناي آرامگاه باباطاهر
احداث بناي جديد در سال 1344 شمسي با همت انجمن آثار ملي توسط «مهندس محسن فروغي» انجام شده است.
آرامگاه جديد باباطاهر از شاهكارهاي ممتاز و ساختمان هاي بديع عصر جديد است كه طرح اصلي آن از معماري هاي قرن هفتم و هشتم هجري گرفته شده و آميختگي خاصي با معماري سبك جديد و اسلوب تزييني نوين امروزي پيدا نمود ه است.
برج آرامگاه بر قاعده هشت ضلعي است از سطح فوقاني تپه 35/20 متر و از كف خيابان 35/25 متر ارتفاع دارد. ستون هاي هشت گانه برج آرامگاه و قطعه سنگ روي مزار و پوشش كف مقبره و همچنين پله ها و فرش اطراف برج از سنگ گرانيت حجّاري و تعبيه شده است. نماي قسمت هاي خارجي آرامگاه از كاشيكاري معرّق و معقل كاري هاي بسيار ظريف تعبيه شده است. اين فضاي عرفاني مقبرة شاعر ديگري به نام مفتون همداني را در بر گرفته است كه در سال 1330 بدرود حيات گفته است. بناي باباطاهر طي شماره 1780 مورّخة 21/2/1376 به ثبت آثار تاريخي و ملي ايران رسيده است.
كاروان سراها و بازارهاي قديمي
مجموعه بازار همدان يادگار دوره قاجار، شامل بازارهاي بسيار و كاروانسراهاي متعدّد است كه همگي در محدوده خيابان باباطاهر، شهدا و اكباتان قرار دارد.
هر راسته بازار متعلّق به صنف خاص است، از جمله: قنادها، علاقه بندها، كفشدوزها، موتابي ها، نخود بريزها، حلبي سازها، صحاف ها، يهودي ها، حلاج ها، سمسارها، زرگرها، صندوق سازها، چلنگرها، مسگرها، شيشهبرها، دباغها، آهك فروش ها، كاه فروش ها و... ديگر راسته بازارها عبارت اند از: گلشن، حسينخاني، مظفرّيه، قبله، پيغمبر و...
كاروانسراهاي همدان به نام هايي چون ميرزاكاظم، شهيدي، صداقت، گمرك، حسين خاني، گلشن، قلمداني، قبله، پيغمبر، شريفيه، حاج رحيم و... شناخته ميشوند.
مسجد جامع همدان
چهارطرف اين مسجد شبستان هايي قرار گرفته است ولي قسمت جنوبي آن ايوان و گلدسته و گنبدي مرتفع دارد كه متأسفانه تاريخ بناي آن به چشم نمي خورد؛ در وسط قطاربندي آجر و كاشي ايوان بزرگ با نام هاي «الله، محمّد، علي، فاطمه، حسن، حسين - عليهم السّلام - » با رنگ فيروزه اي نوشته شده است و رقم 1253 بر آن ديده ميشود و يك سنگاب در قسمت غربي مسجد متصل به در غربي مدخل مسجد است كه تاريخ وقف آن به سال 1251 ميباشد.
واقف آن «حاج محمّدخان جيحون آبادي» عموي حاج محمّدجعفر مجذوبعلي شاه است. شبستان شمالي مسجد وسيع و داراي يازده رديف در پنج رديف ستون هاي سنگي كوتاه است. در ضلع شرقي و غربي مسجد هم شبستان ها با ستون ها يا پايه هاي آجري وجود دارد.
شبستان شمالي مربوط به دورة ناصري است.
از ديگر مساجد معروف همدان ميتوان از مسجد شريف الملك، نظربيك، جولان (كه تجديد بنا گرديده و به نام مسجد حاج آقا تألّهي نامگذاري شده است)، حاج احمد، ميرزاتقي، ميرزا داود، حاج ابراهيم بيك، ميرسيّد جليل، سيّدابوالقاسم، آقاجاني بيك، كبابيان، بنه بازار، پيغمبر، حاج آقا محمّد و... را ميتوان نام برد.